In het kort

  • Geldt al: artikel 4 van de AI Act geldt sinds 2 februari 2025.
  • Voor bijna iedereen: het geldt voor elke organisatie die AI-systemen gebruikt in haar werk, ook als dat alleen ChatGPT, Copilot of AI in bestaande software is.
  • Maatregelen, geen examen: sinds juli 2026 is de tekst aangepast. De AI Act vraagt organisaties maatregelen te nemen die de AI-geletterdheid van hun medewerkers ondersteunen. Een vast niveau per medewerker is niet verplicht.
  • Geen certificaat verplicht: vastleggen wat je hebt gedaan is wel verstandig.
  • Toezicht: volgens de Europese planning hoort er sinds augustus 2026 nationaal toezicht te zijn. In Nederland zijn de toezichthouders nog niet aangewezen. De regels gelden wel al.

Wat is AI-geletterdheid?

De AI Act omschrijft AI-geletterdheid als de vaardigheden, kennis en het begrip die nodig zijn om AI-systemen bewust in te zetten. Mensen moeten weten wat de kansen zijn, maar ook wat de risico's zijn en welke schade AI kan veroorzaken.

In de praktijk betekent dat: medewerkers weten wat ze wel en niet in een AI-tool invoeren, ze controleren wat eruit komt, en ze begrijpen waar de grenzen liggen van wat AI betrouwbaar kan.

Wat vraagt artikel 4?

Artikel 4 vraagt organisaties maatregelen te nemen die de AI-geletterdheid ondersteunen van hun personeel en van andere mensen die namens hen met AI werken. Denk bij die andere mensen aan uitzendkrachten, freelancers of een extern bureau dat namens jou AI inzet.

De wet schrijft niet voor welke maatregelen dat moeten zijn. Wat passend is, hangt af van:

  • de technische kennis, ervaring en opleiding van de mensen;
  • de context waarin de AI wordt gebruikt;
  • de mensen op wie de AI wordt toegepast, zoals klanten, sollicitanten of patiënten.

Een marketingafdeling die AI gebruikt voor conceptteksten heeft dus iets anders nodig dan een HR-afdeling die AI inzet bij het selecteren van sollicitanten. Voor gewoon gebruik van tools als ChatGPT en Copilot is een algemene training een goede basis. Wie met AI werkt die meebeslist over mensen, heeft meer nodig: kennis van dat specifieke systeem en van het menselijk toezicht erop.

Voor wie geldt het?

De plicht geldt voor aanbieders (wie een AI-systeem ontwikkelt of onder eigen naam op de markt brengt) en voor gebruiksverantwoordelijken. Dat laatste is iedere organisatie die een AI-systeem gebruikt onder haar eigen verantwoordelijkheid. Je hoeft dus zelf niets te ontwikkelen: zodra medewerkers voor hun werk een AI-tool gebruiken, valt je organisatie eronder.

Alleen gebruik voor puur persoonlijke, niet-professionele doeleinden valt buiten de AI Act. Gebruikt een medewerker ChatGPT voor een offerte of een klantmail, dan is dat werk, en dus wel relevant.

Wat veranderde er in 2026?

In juli 2026 is de AI Act op een aantal punten aangepast via het zogeheten Digital Omnibus-pakket: Verordening (EU) 2026/1744, in werking getreden op 27 juli 2026. Artikel 4 is daarbij anders geformuleerd:

  • Vroeger: organisaties moesten maatregelen nemen om, zoveel als mogelijk, te zorgen voor een toereikend niveau van AI-geletterdheid.
  • Nu: ze moeten maatregelen nemen die de ontwikkeling van AI-geletterdheid ondersteunen, en ze hoeven uitdrukkelijk geen bepaald niveau per persoon te waarborgen.

De plicht is dus lichter geworden: het gaat om de maatregelen, niet om het resultaat per persoon. De plicht zelf is niet verdwenen en de ingangsdatum van 2 februari 2025 is niet veranderd. Wat telt, is dat je passende stappen zet. Leg vast welke, dan kun je dat ook laten zien.

Is een certificaat verplicht?

Nee. De AI Act vraagt geen certificaat, examen of erkende opleiding, en er bestaat ook geen officieel keurmerk voor trainingen AI-geletterdheid. Een deelnamebewijs is nuttig als onderdeel van je eigen administratie: het laat zien wie wanneer welke training heeft gevolgd.

Wees daarom kritisch op trainingen die een "officieel AI Act-certificaat" beloven. Zo'n certificaat bestaat niet. Ook een deelnamebewijs bewijst niet dat je organisatie aan de AI Act voldoet: het laat zien welke stap je hebt gezet.

Wie houdt toezicht, en wat als je niets doet?

Volgens de Europese planning hoort het nationale toezicht op de AI Act sinds augustus 2026 te werken. In Nederland zijn de toezichthouders nog niet aangewezen: de Uitvoeringswet AI-verordening wordt nog voorbereid. Het kabinet wil de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) daarin een centrale rol geven, samen met de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI). De AP is nu al coördinerend toezichthouder op algoritmes en AI, houdt toezicht op de AVG en heeft handreikingen over AI-geletterdheid gepubliceerd. De regels van de AI Act gelden intussen wel al.

Hoe streng er op artikel 4 wordt gehandhaafd, is nog niet goed te zeggen. Maar als er bij jullie AI-gebruik iets misgaat, bijvoorbeeld een datalek omdat iemand klantgegevens in een chatbot plakte, sta je veel sterker als je kunt laten zien dat je medewerkers had voorbereid.

Zo pak je het aan in vier stappen

De AP beschrijft AI-geletterdheid als een cyclus die je steeds herhaalt. Voor een klein of middelgroot bedrijf kan dat eenvoudig:

  1. In kaart brengen. Welke AI-tools gebruiken jullie, wie gebruikt ze, en waarvoor? Vergeet de AI niet die "ingebouwd" zit in software die je al hebt, zoals je mailprogramma, CRM of boekhoudpakket.
  2. Doel bepalen. Wat moeten mensen in welke rol weten? Iedereen moet weten wat ze niet invoeren; wie met klant- of sollicitantgegevens werkt, heeft meer nodig.
  3. Uitvoeren. Geef een korte training, spreek een AI-gebruiksbeleid af en zorg dat nieuwe medewerkers het ook krijgen.
  4. Evalueren. Kijk minstens jaarlijks of het nog klopt: nieuwe tools, nieuwe rollen, nieuwe regels.

Wat leg je vast?

Een eenvoudig dossier is genoeg. Zorg dat je kunt laten zien:

  • welke AI-tools jullie gebruiken en waarvoor;
  • welke rollen ermee werken en wat ze moeten weten;
  • wie welke training heeft gevolgd, wanneer en met welk resultaat;
  • welk AI-gebruiksbeleid er geldt;
  • wanneer je dit voor het laatst hebt geëvalueerd.

Een voorbeeld van zo'n beleid vind je in ons gratis voorbeeld AI-gebruiksbeleid. Hoe een training eruit kan zien, zie je in de voorbeeldles.

Bronnen

Deze informatie is met zorg samengesteld, maar is geen juridisch advies.